Kruispunt van innovatie en creativiteit
Over een lengte van meer dan 7 kilometer, van het Droogdokkeneiland in het noorden tot Blue Gate Antwerp in het zuiden, geven we de Scheldekaaien in Antwerpen een grondige facelift. De kaaimuur telt 8 zones, elk met een specifieke stabilisatietechniek, op maat van de toestand van de kaaimuur en in functie van het toekomstige gebruik.
De 8 verschillende deelgebieden worden heraangelegd volgens het masterplan Scheldekaaien, dat is opgemaakt in opdracht van stad Antwerpen, AG Vespa en De Vlaamse Waterweg nv. Die laatste neemt de stabilisatie van de kaaimuur en de aanleg van een verhoogde waterkering voor zijn rekening. De stad Antwerpen en AG Vespa zijn verantwoordelijk voor de heraanleg van het openbaar domein.
De werken gebeuren in fases over een 15-tal jaar. In 2019 openden de Belvédère in het Droogdokkenpark en de heraangelegde kaaivlakte ter hoogte van Sint-Andries en Zuid. De volgende deelzones staan in de steigers: omgeving Loodswezen, centraal deel tussen Steenplein en Noorderterras, Sint-Andries en Zuid fase3, Nieuw Zuid, Rijnkaai en Stedelijke Activiteiten.
Bescherming tegen wateroverlast, door o.a. stabilisatie en restauratie van eeuwenoude instabiele kaaimuur
Al in 1883 merkten ingenieurs dat delen van de kaaimuur richting Schelde verschoven. Dat wankele evenwicht wordt veroorzaakt door de Boomse klei onder de fundering van de muur en de druk van het grondwater. De voorbije 130 jaar ontwikkelden bouwkundigen diverse oplossingen, die telkens ontoereikend bleken. In het kader van het Sigmaplan werkte De Vlaamse Waterweg nv aan een definitieve oplossing voor de instabiele kaaimuur.
Bij hevige stormvloeden lopen de Scheldekaaien telkens onder water. Antwerpen is zeer overstromingsgevoelig door zijn ligging aan de Schelde. Na de stormvloed van 1976 werd er een waterkering gebouwd: een betonnen muur met een lengte van 5,5 kilometer en een hoogte van 1,35 meter. Door de klimaatverandering en zeespiegelstijging is het nodig die waterkering te verhogen met 90 centimeter. Dit gebeurt na de stabilisatie van de kaaimuur. Bescherming tegen overstromingen is de belangrijkste functie van de waterkering, maar ze bepaalt natuurlijk ook het aangezicht van de kaaien. Daarom combineren we deze werken zoveel mogelijk met de herinrichting van de kaaivlakte.
Bij de heraanleg van de Scheldekaaien was het herstellen van de verbinding tussen stad en rivier een priotiteit. Het Masterplan heeft de ambitie om van de kaaien opnieuw een gezellige leef- en ontspanningsruimte aan het water te maken. Met op welgekozen plaatsen mobiele waterkeringen blijven de fraaie uitzichten op de rivier behouden, omdat ze alleen bij overstromingsgevaar in werking treden. Ter hoogte van de Antwerpse centrumzones zijn de toegankelijkheid en de vergezichten vanuit de stad het belangrijkste.
8 zones, elk met een eigen karakter
Terwijl wij focussen op waterveiligheid, maakt de stad Antwerpen van de kaaien een gezellige plek aan het water. De acht verschillende deelgebieden worden heraangelegd volgens het masterplan Scheldekaaien. Iedere deelzone krijgt zijn eigen karakter.
Scheldekaaien | Sigmaplan
2005 - 2030
Bescherming tegen wateroverlast, door o.a. stabilisatie en restauratie van eeuwenoude instabiele kaaimuur
Al in 1883 merkten ingenieurs dat delen van de kaaimuur richting Schelde verschoven. Dat wankele evenwicht wordt veroorzaakt door de Boomse klei onder de fundering van de muur en de druk van het grondwater. De voorbije 130 jaar ontwikkelden bouwkundigen diverse oplossingen, die telkens ontoereikend bleken. In het kader van het Sigmaplan werkte De Vlaamse Waterweg nv aan een definitieve oplossing voor de instabiele kaaimuur.
Bij hevige stormvloeden lopen de Scheldekaaien telkens onder water. Antwerpen is zeer overstromingsgevoelig door zijn ligging aan de Schelde. Na de stormvloed van 1976 werd er een waterkering gebouwd: een betonnen muur met een lengte van 5,5 kilometer en een hoogte van 1,35 meter. Door de klimaatverandering en zeespiegelstijging is het nodig die waterkering te verhogen met 90 centimeter. Dit gebeurt na de stabilisatie van de kaaimuur. Bescherming tegen overstromingen is de belangrijkste functie van de waterkering, maar ze bepaalt natuurlijk ook het aangezicht van de kaaien. Daarom combineren we deze werken zoveel mogelijk met de herinrichting van de kaaivlakte.
Bij de heraanleg van de Scheldekaaien was het herstellen van de verbinding tussen stad en rivier een priotiteit. Het Masterplan heeft de ambitie om van de kaaien opnieuw een gezellige leef- en ontspanningsruimte aan het water te maken. Met op welgekozen plaatsen mobiele waterkeringen blijven de fraaie uitzichten op de rivier behouden, omdat ze alleen bij overstromingsgevaar in werking treden. Ter hoogte van de Antwerpse centrumzones zijn de toegankelijkheid en de vergezichten vanuit de stad het belangrijkste.
8 zones, elk met een eigen karakter
Terwijl wij focussen op waterveiligheid, maakt de stad Antwerpen van de kaaien een gezellige plek aan het water. De acht verschillende deelgebieden worden heraangelegd volgens het masterplan Scheldekaaien. Iedere deelzone krijgt zijn eigen karakter.
Scheldekaaien | Sigmaplan
2005 - 2030
In januari 2026 starten we met het stabiliseren van de Antwerpse historische kaaimuur in de zone Rijnkaai. De stabilisatiewerken in zone Rijnkaai zijn de laatste ten noorden van de Kennedytunnel. De parking aan de Rijnkaai sluit vanaf 5 januari. Alternatieve parkeermogelijkheden zijn te vinden via de routeplanner van Slim naar Antwerpen.
Stabilisatie kaaimuur zone Rijnkaai | De Vlaamse Waterweg
In 2026 starten de stabilisatiewerken aan de Antwerpse historische kaaimuur in zone Rijnkaai. Dat is een zone van ongeveer 800 meter tussen de Kattendijksluis en het Bonapartedok. Deze zone is vooral gekend door de aanwezigheid van de Waagnatie, Hangar 26/27 en de historische havenkranen. Dit is de laatste zone, ten noorden van de Kennedytunnel, waar de kaaimuur nog gestabiliseerd moet worden.
Op 5 januari sluit de parking aan de Rijnkaai - naast de Waagnatie – tot het einde van de werken. Dan beginnen ook de eerste voorbereidende werken aan de werfzone. Vanaf midden februari starten de effectieve werken op het terrein. De werken worden opgedeeld in 2 grote fases. We starten ter hoogte van de Waagnatie en de aangrenzende parking. In fase 2 verplaatst de werf zich naar de omgeving van Hangar 26/27. Het einde van de stabilisatiewerken is voorzien in het najaar van 2028. Pas daarna kan – in een volgende fase en onder een nieuwe aanbesteding - ook de waterkering worden verhoogd en de kaaivlakte worden heraangelegd. De bovengrondse parking wordt daarbij vervangen door een ondergrondse parking.
Technisch huzarenstukje
De werken in deze zone zijn niet eenvoudig. We moeten rekening houden met de aanwezigheid van vele markante bouwwerken. Aan de Rijnkaai ligt de historische aanmeerplaats van de Red Star Line, maar ook de havenkranen en sporen zijn beschermd erfgoed. We stellen dan ook alles in het werk om het historische karakter te bewaren en beschermen. Om plaats te maken voor de stabilisatiewerken, verplaatsen we de historische havenkranen naar een tijdelijke plek net naast de waterkeringsmuur.
We stabiliseren de historische kaaimuur door een nieuwe steunberm en bodembescherming te plaatsen en de voegen tussen de verschillende kaaimuurelementen te dichten. Een deel van het bestaande metselwerk vervangen we door een verankerde betonnen kesp. Dat is een betonnen balk die de gemetselde kop van de kaaimuur vervangt en waarin groutankers verankerd worden. Zij houden de kaaimuur ook in de toekomst op zijn plaats. Bij de heropbouw willen we het historische uitzicht zo veel mogelijk reconstrueren. Dat doen we met een combinatie van structuurbeton, gerecupereerde natuursteen (parement) en nieuw materiaal (waaronder Belgische blauwe steen). De bestaande bolders hergebruiken we en er komen nieuwe ladders. De werken worden uitgevoerd door Artes Roegiers.
Op 10 augustus starten de effectieve werken aan Blue Gate Antwerp, in het zuidelijke deel van het Masterplan Scheldekaaien. De werken focussen in een eerste fase op drie zones tussen de Hobokense Polder en de omgeving van Q8, aan de Petroleumkaai. Over dat traject worden de oevers gestabiliseerd en wordt de waterkering verhoogd tot Sigmahoogte, zodat de omgeving ook in de toekomst beter beschermd blijft tegen hoge waterstanden op de Schelde.
De werken maken deel uit van de vernieuwing van de Antwerpse Scheldekaaien. Over een traject van meer dan zeven kilometer, van het Droogdokkeneiland tot Blue Gate Antwerp, worden de kaaien stap voor stap veiliger, sterker en beter aangepast aan de uitdagingen van klimaatverandering en zeespiegelstijging. De Vlaamse Waterweg nv staat daarbij in voor de stabilisatie van de kaaimuren en oevers en het verhogen van de waterkering.
Oevers stabieler maken
Blue Gate Antwerp werd opgedeeld in 5 zones. In de drie eerste zones worden vanaf augustus 2026 de oevers langs de Schelde structureel versterkt. Waar er voldoende ruimte is, verflauwen we het oeverprofiel. Dat verlaagt de druk op de oever en verbetert de stabiliteit. Op plaatsen waar die ingreep door plaatsgebrek niet volstaat, wordt een andere techniek toegepast.
Nieuwe waterkering op Sigmahoogte
Tegelijk met de oeverstabilisatie wordt ook de waterkering aangepast. In zones 1 en 2 komt er een nieuw dijklichaam op Sigmahoogte, ongeveer 8,5 meter meer landinwaarts dan de bestaande rivierdijk. De bestaande rivierdijk ligt daar vandaag op ongeveer +8,5 meter TAW. Met het nieuwe ontwerp wordt de waterkering netto met 75 centimeter verhoogd tot +9,25 meter TAW. In zone 3 wordt een nieuwe damwand geplaatst, net achter de bestaande damwand en dichter bij de Schelde. Die damwand zal ongeveer 2,05 meter boven het maaiveld uitsteken en gedeeltelijk doorlopen in zone 2, zodat de waterkering over het volledige traject goed op elkaar aansluit.
Het stabiliseren van de oevers en het verhogen van de waterkering gebeuren binnen dezelfde werffase. Zo worden de noodzakelijke ingrepen zo efficiënt mogelijk gebundeld. De totale kostprijs van deze werken bedraagt 6,3 miljoen euro.
Planning en hinder
De effectieve werken starten op 10 augustus. De uitvoering gebeurt gefaseerd en volgens de huidige planning lopen de werken in deze eerste drie zones door tot in 2027.
Tijdens de werken is het jaagpad langs de Schelde in het meest noordelijke deel van de Hobokense polder afgesloten. Toegang tot de Hobokense polder blijft mogelijk via Hoboken. Het jaagpad is afgesloten van 3 augustus 2026 tot en met 30 juni 2027.
