Pompinstallaties aan sluizen pompen in droge periodes het water dat bij het schutten wegvloeit opnieuw op zodat het gerecupereerd kan worden om een volgend schip door de sluis te laten varen. We passen deze maatregel op verschillende waterwegen toe.
Albertkanaal
Het netwerk van het Albertkanaal en de Kempense kanalen wordt uitsluitend gevoed met water dat afkomstig is uit de Maas. Het water van het Albertkanaal en de Kempense kanalen wordt gebruikt voor verschillende toepassingen:
- sluisbediening van beroeps- en pleziervaart;
- drinkwaterproductie (Waterlink, Pidpa);
- koel- en proceswater voor de industrie;
- elektriciteitsproductie;
- irrigatie van natuurgebieden en landbouwgronden (in beperkte mate).
In 1995 sloten Vlaanderen en Nederland een verdrag af over de verdeling van het beschikbare Maaswater bij lage waterstanden, het Maasafvoerverdrag. Dit verdrag gaat uit van een eerlijke verdeling van het beschikbare water voor de Vlaamse en Nederlandse kanalen en van een gemeenschappelijke verantwoordelijkheid voor het behoud van een minimumdebiet van 10 m³/s op de Gemeenschappelijke Maas.
In normale omstandigheden (bij normale neerslag) kan er voldoende water uit de Maas worden onttrokken om in de verschillende waterbehoeften te voorzien. De Maas is echter een regenrivier waarvan het debiet in langdurige droogteperiodes sterk kan dalen, tot ongeveer 60 m³/s in Luik of zelfs minder bij aanhoudende droogte.
In droogteperiodes kan er onvoldoende water uit de Maas onttrokken worden om aan de waterbehoeftes te voldoen. Op die ogenblikken moeten we waterbesparende maatregelen invoeren, met negatieve impact op de scheepvaart (diepgangbeperkingen) en beperking van watercaptaties tot gevolg.
Project pompinstallaties Albertkanaal
Een aantal jaar geleden werd beslist om op elk van de zes sluizencomplexen van het Albertkanaal (Wijnegem, Olen, Ham, Hasselt, Diepenbeek, Genk) een pompinstallatie te bouwen. Deze installaties pompen het water van het afwaartse kanaalpomp terug naar het opwaartse kanaalpand. Zo reduceren de pompinstallaties het waterverbruik van het schutten en wordt ook de waterafname uit de Maas beperkt.
Deze installaties werden zo ontworpen dat ze bij voldoende waterbeschikbaarheid ook in omgekeerde richting als waterkrachtcentrale kunnen werken en dus hernieuwbare stroom opwekken. Op die manier dragen ze bij aan de Vlaamse doelstellingen m.b.t. de productie van duurzame energie op basis van hernieuwbare energiebronnen.
Dergelijke installaties zijn al operationeel op de sluizen van Wijnegem, Olen, Ham, Diepenbeek, en Hasselt. De pompinstallatie in Genk is nog in aanbouw.
Kanaal naar Charleroi
Het kanaal naar Charleroi wordt gevoed door de Samber. Bij droogte is de watertoevoer ontoereikend, waardoor we schepen in eerste instantie gegroepeerd moeten schutten. Bij aanhoudende droogte moeten we bijkomend een diepgangbeperking met 30 cm invoeren. In september 2019 was de droogtesituatie zo nijpend dat de scheepvaart op het kanaal tijdelijk volledig werd gestremd.
Project pompinstallaties kanaal naar Charleroi
Momenteel zijn er nog geen vaste pompen aanwezig op de vier sluizen (Lembeek, Halle, Lot en Ruisbroek). Hierdoor zullen de beperkingen voor de scheepvaart als gevolg van de klimaatverandering wellicht blijven bestaan in droge zomers. Dit zorgt voor economische schade voor de sectoren die gebruikmaken van het kanaal en kan een shift naar andere transportmodi veroorzaken (een zogenaamde reversed modal shift).
Om deze problematiek te vermijden en de scheepvaart ook in periodes met zeer lage waterbeschikbaarheid te laten doorgaan, worden op de vier sluizen van het kanaal pompinstallaties gebouwd.
De installatie van de pompen wordt geraamd op 2 miljoen euro. Deze investeringen werden opgenomen binnen de huidige middelen van de Blue Deal.
Leie
In het kader van het project ‘Seine Schelde in Vlaanderen’ herbouwden we de sluizen van Harelbeke en Sint-Baafs-Vijve. De nieuwe sluizen hebben een grotere sluiskolkoppervlakte en dus een groter waterverbruik. De trafiek -en daardoor ook het aantal versassingen- zal in de toekomst toenemen. Daarnaast is er ook extra waterverbruik vanwege de werking van de vispassage.
In droge periodes is het debiet van de Leie te laag om in deze waterbehoefte te voorzien. Bovendien zijn we qua debiet afhankelijk van de aanlevering vanuit Frankrijk. Het oppompen van water van het afwaartse naar het opwaartse pand biedt een oplossing in droge periodes.
Project pompinstallaties Leie
In Harelbeke werd bij de herbouw van het stuwsluiscomplex reeds een pompinstallatie-waterkrachtcentrale gebouwd als onderdeel van het totaalproject. Het oppompen van water vanuit het pand Sint-Baafs-Vijve-Harelbeke naar het pand Harelbeke-Menen is enkel zinvol als de aanpalende sluiscomplexen (Sint-Baafs-Vijve en Menen) ook beschikken over een pompinstallatie. Bij voldoende debiet kunnen deze installaties als waterkrachtcentrale werken, wat kan bijdragen tot de doelstellingen van de Vlaamse overheid inzake duurzame energieontwikkeling.
Momenteel wordt enkel de studie (ca. 500.000 euro) voor de installatie van de pompinstallatie-waterkrachtcentrales opgenomen in de Blue Deal.
Durme
In de Durmevallei voorzien we de bouw van twee pompinstallaties om het stroomopwaartse hemelwater van beken en grachten af te voeren naar de Durme, en om de waterstand in het Groot Broek te regelen.
Deze pompinstallaties bieden zowel een oplossing voor de wateroverlast in de winterperiode in de Durmevallei (bij hoogtij en piekwaterstanden), als een oplossing voor de verdroging in de zomerperiode (sponswerking en verhoging grondwaterstanden in Groot Broek). De Durme zal op termijn dus minder onderhevig worden aan wateroverlast en droogte.
De totale kostprijs voor de bouw van deze twee nieuwe pompinstallaties wordt geraamd op ca. 10 miljoen euro, waarvan reeds 6 miljoen euro werd opgenomen binnen de Blue Deal.
Mobiele pompinstallaties
Naar aanleiding van de droogte in 2019 huurt De Vlaamse Waterweg nv -in afwachting van de installatie van vaste pompen- mobiele pompen die op afroep geplaatst kunnen worden op sluizen. Op die manier kunnen we een stremming van het scheepvaartverkeer in droogteperiodes vermijden.