We engageren ons vanuit onze rol als waterwegbeheerder om de zwerfvuilproblematiek in Vlaanderen aan te pakken en zo de waterkwaliteit te vrijwaren op lange termijn. Dat doen we gelukkig niet alleen: heel wat politieke, publieke en private partners zien hiervan het belang in. Samen hopen we zwerfvuil voorgoed uit de weg te ruimen via een charter op maat van de realiteit én de toekomst.
Zuhal Demir, Vlaams minister van Omgeving van 2019 tot 2024, zat in 2020 rond de virtuele tafel met private en publieke partijen die een rol spelen bij het voorkomen en aanpakken van zwerfvuil. De OVAM maakte bekend dat de hoeveelheid zwerfvuil in 2019 met 14% was toegenomen t.o.v. 2017. De Vlaamse doelstelling om in 2022 het zwerfvuil met 20% te doen afnemen, kwam op die manier ernstig in het gedrang. Er werd besloten om een rondetafelconferentie te organiseren om bijkomende inspanningen op het vlak van preventie en handhaving te formuleren. Dit resulteerde uiteindelijk in het Vlaams zwerfvuilcharter dat tientallen extra acties bevat. In het najaar van 2021 volgde een eerste opvolgingsvergadering en werd nagegaan of de inspanningen vruchten afwierpen.
Het aantal partners in het zwerfvuilverhaal bestaat uit een grote diverse groep, van de verpakkingsindustrie en de voedings- en distributiesector, over de bouw- en transportsector, tot de lokale besturen en andere Vlaamse overheden. Zij werden gevraagd om concrete acties op korte termijn naar voren te schuiven om de zwerfvuilproblematiek in te dijken. Enerzijds preventieve acties zodat het afval niet op de grond en in de natuur terechtkomt en anderzijds meer handhaving, zodat overtreders gestraft worden. Deze acties komen bovenop de reeds bestaande afspraken met de verpakkingsindustrie.
Een greep uit de voorgestelde engagementen
De rondetafelgesprekken resulteerden in tientallen bijkomende acties, waaronder:
- het aanstellen van 30 handhavers die specifiek op zwerfvuil zullen handhaven;
- afspraken omtrent sampling (uitdelen van gratis staaltjes) in de openbare ruimte;
- de invoering van een 25m perimeter rond horeca en handelszaken waarbinnen zij zelf dienen in te staan voor preventie en opruimen van zwerfvuil;
- de verdere uitrol van een zwerfvuilapplicatie in verschillende Vlaamse steden en gemeenten;
- het voorkomen van eenmalige verpakkingen bij webwinkels, maaltijdboxen, take-away/delivery;
- opleidingen en communicatiecampagnes in verschillende sectoren zoals transport, bouw en landbouw;
- het faciliteren van de distributie van zakasbakjes;
- de verpakkingssector zorgt voor meer herbruikbare verpakkingen;
- werkstraffen over heel Vlaanderen voor het opruimen van het zwerfvuil in het kader van maatschappelijke participatie;
- het papieren kassaticket vervangen door het digitale;
- diverse handhavingsacties van lokale besturen, provincies, Agentschap Natuur & Bos, De Vlaamse Waterweg nv …;
- …
Charter met harde engagementen
Na de ondertekening van het charter, ging elke partner van start met de concrete uitvoering van zijn voorgestelde initiatieven.