Sigmaplan Demervallei

In de Demervallei tussen Betekom en Werchter start in de tweede helft van april de laatste en meest ingrijpende fase van de werken aan het herstel van de Demer. In deze fase sluiten we negen historische meanders opnieuw aan op de rivier. 

Concreet sluiten we in 2026 negen herstelde meanders opnieuw aan op de Demer. Daarnaast bouwen we op verschillende plaatsen drempels in de rivier, zodat bij lage waterstanden het waterpeil stijgt. Dat zorgt vooral in het voorjaar en de zomer voor hogere grondwaterstanden – een belangrijk voordeel voor de natte natuur in de vallei.

Tussen de meanders verlagen we de bestaande Demerdijk. De vrijgekomen grond gebruiken we om de Demer plaatselijk smaller en ondieper te maken. Daardoor kan de rivier bij hoge waterstanden gecontroleerd buiten haar oevers treden en kan de vallei tijdelijk water vasthouden. Ook stroomopwaarts van Werchter verlagen we de Demerdijk over een lengte van 100 meter, zodat het gebufferde water nadien opnieuw rustig kan terugstromen naar de rivier.

Onverharde jaagpad tijdelijk afgesloten

Voor deze werken is zwaar werfmaterieel nodig, zoals bulldozers, dumpers en grote kranen. Om de veiligheid te garanderen, wordt de werfzone volledig afgesloten.

De werken gebeuren in twee fases:

Fase 1 – zone 1 (tussen Bexemweg en de Betekombrug)

Deze fase loopt van eind april 2026 tot eind september 2026. Tijdens deze periode zijn het onverharde jaagpad en de nieuwe werfweg op de linkeroever, tussen de Betekombrug en de Bexemweg in Rotselaar, niet toegankelijk.

In week 18 (27 april-3 mei) start is aannemer Aertssen gestart met de inrichting van de werf. In mei 2026 heeft aannemer Aertssen meander 25, ter hoogte van de Bexemweg in Rotselaar, opnieuw verbonden met de Demer. Midden juni is meandercluster 21-22-22b met een totale lengte van 1000 m opnieuw verbonden met de Demer. Tegelijkertijd hebben we de huidige Demer ter hoogte van deze meandercluster verondiept. Van daaruit schuiven de werken stroomopwaarts op, richting de brug van Betekom. Als alles volgens planning verloopt, duren deze werken tot juli 2026. Vanaf augustus-september 2026 starten vervolgens de werken aan de meanders dichter bij Werchter (fase 2).

Fase 2 – zone 2 (tussen Werchter en de Soldatenbrug)

Deze fase loopt van de zomer tot het najaar. In deze periode wordt ook het onverharde jaagpad op de linkeroever, tussen de samenvloeiing met de Dijle en de Soldatenbrug, afgesloten. Deze maatregelen voorkomen onveilige situaties voor recreanten en werfarbeiders en zorgen ervoor dat de werken efficiënt kunnen verlopen.

Het geasfalteerde jaagpad op de rechteroever tussen Werchter en Betekom blijft tijdens de hele periode toegankelijk.

Als de weersomstandigheden het toelaten, starten de werken in april en worden ze tegen einde 2026 afgerond. Na afloop zal het opnieuw mogelijk zijn om via de linkeroever van de Demer te wandelen en te fietsen, deels via de nieuwe dienstweg en deels via het bestaande onverharde jaagpad, tussen de Betekom-brug en Werchter. De huidige en nieuwe dienstweg worden afgewerkt met een fijnere grind, voor meer fiets- en wandelcomfort.

Voorbereidingen afgerond: meanders klaar voor verbinding met Demer

De voorbereidende grondwerken aan de linkeroever tussen Betekom-brug en Werchter zijn intussen afgerond. Aannemer Aertssen Infra herprofileerde er negen oude rivierbochten – historische meanders – en gaf ze opnieuw hun natuurlijke vorm. Waar nodig werd ook de dikke sliblaag verwijderd die zich in de loop der jaren had opgehoopt. Enkele van deze meanders werden onderling verbonden tot drie nieuwe nevengeulen, die parallel met de Demer lopen. Zo ontstaat een dynamisch systeem dat binnenkort weer kan meestromen met de rivier.

Tussen de Betekom-brug en de Soldatenbrug werd eerder al een nieuwe dienstweg aangelegd, die later zal dienen als fiets- en wandelpad. Rond de recent aangepakte meanders in Werchter maakten we de werfzone daarvoor alvast vrij. De aanleg van de dienstweg zelf staat gepland voor 2026.

Verder brachten we al breukstenen aan, waarmee we volgend jaar enkele drempels in de Demer zullen bouwen. Aan meander 25 in Rotselaar kwamen vijf houten platformen, die na afloop van de werken zullen dienen als natuurvriendelijke kampeerplekken voor zachte recreatie.

Wat brengt 2026?

In 2026 starten de grote werken. Dan sluiten we de negen herstelde meanders opnieuw aan op de Demer. Tegelijk bouwen we op verschillende plaatsen drempels in de rivier, om bij lage waterstanden het peil op te trekken. Dat zorgt vooral in drogere periodes voor hogere grondwaterstanden – een belangrijk voordeel voor de natte natuur in de vallei.

Tussen de meanders verlagen we de bestaande Demerdijk. De vrijgekomen grond gebruiken we om de Demer plaatselijk smaller en ondieper te maken. Daardoor kan de rivier bij hoge waterstanden op een veilige manier buiten haar oevers treden zodat het water tijdelijk gebufferd kan worden in onbewoonde gebieden. Ook stroomopwaarts van de samenvloeiing met de Dijle, verlagen we de Demerdijk over een lengte van 100 meter. Zo krijgt het gebufferde water nadien opnieuw de kans om terug te stromen naar de rivier.

Werfweg en Demerdijk tijdelijk opnieuw toegankelijk 

Tijdens de werken in september en oktober was het jaagpad op de linkeroever tussen de samenvloeiing met de Dijle en de Soldatenbrug niet toegankelijk. Nu de werf voor de winter stilvalt, stellen we dit onverharde pad tijdelijk opnieuw open. Bij de start van de volgende werkfase in 2026 zal opnieuw een omleiding gelden.

Historische meanders in Werchter opnieuw verbonden met de Demer
In september 2025 start aannemer Aertssen Infra met voorbereidende werken om op de linkeroever tussen de Soldatenbrug en Werchter twee historische meanders opnieuw te verbinden met de Demer. Als het weer meezit, verwijderen we later dit jaar de dikke sliblaag uit de meanders en koppelen we ze aan elkaar. Zo ontstaat een nevengeul naast de Demer. Vanaf volgend jaar laten we de rivier opnieuw door deze meanders stromen.

Dijkverlaging voor gecontroleerde terugstroom naar de Demer
Stroomopwaarts van de samenvloeiing van Demer en Dijle verlagen we op de linkeroever de Demerdijk over een lengte van 100 meter. Tijdens periodes van zware regenval en extreem hoge afvoer kan water in de vallei tijdelijk gebufferd worden. Zodra het waterpeil op de Demer weer gezakt is, stroomt dit water via de verlaagde dijk gecontroleerd terug naar de rivier.

Voorbereidende werken
Voor de aanleg van de nieuwe verbindingen moeten we bomen rooien in de directe omgeving van de meanders en de toekomstige werfweg. Het gaat vooral om oudere, kaprijpe populieren. We sparen zoveel mogelijk waardevolle inheemse bomen, zoals eiken, essen, elzen en wilgen. De gerooide bomen compenseren we elders. Na afloop kan het bos zich op natuurlijke wijze herstellen. Het Instituut voor Bos- en Natuuronderzoek (INBO) onderzocht recent de aanwezigheid van vleermuizen in het gebied. Hun aanbevelingen voor het behoud van koloniebomen en andere waardevolle exemplaren voeren we mee uit.

Werfweg wordt fiets- en wandelverbinding
Tijdens de werken is de Demerdijk tussen de samenvloeiing met de Dijle en de Soldatenbrug niet toegankelijk. Fietsers en wandelaars volgen tijdelijk een omleiding langs de rechteroever. Na afloop vormen we de werfweg om tot een dienstweg die ook openstaat voor fietsers en wandelaars. Zo blijft ook op de linkeroever een aangename verbinding tussen Werchter en Betekom behouden. Peddelsporters zullen tijdens hun tochten genieten van het vernieuwde rivierlandschap.

Toekomst
In 2026 verbinden we deze meanders én de eerder voorbereide meanders[1] tussen de Soldatenbrug en de Betekom-brug opnieuw met de Demer. Tegelijk graven we de Demerdijk tussen deze meanders af en maken we de huidige Demer smaller en ondieper. Deze werken maken deel uit van het Sigmaplanproject Demervallei, dat zich uitstrekt tussen Diest en Werchter over bijna 3.000 hectare. In totaal willen we zo’n dertig historische meanders opnieuw aansluiten op de Demer.

In het najaar ging fase 2 van de inrichtingswerken in Kloosterbeemden van start. Aannemer Hens legde tussen de monding van de Hulpe en de Laarbeek een lange drempel aan, gecombineerd met een vispassage. Die drempel werd opgebouwd met grond die we afgroeven uit de Demerdijk op de rechteroever. Door het bodempeil van de Demer hier te verhogen, blijft het waterpeil ook bij lage afvoer – bijvoorbeeld in de zomer – hoger. Dat helpt om het grondwater in de Demervallei op peil te houden, wat goed is voor de ontwikkeling van het rietmoeras.

Ook de oude meanders van de Demer kregen een nieuw leven. Ter hoogte van de Hamerstraat zijn drie meanders opnieuw aangesloten op de rivier. De zuidelijke meander is nu de nieuwe hoofdgeul van de Demer en toegankelijk voor peddelsporters. De twee noordelijke meanders krijgen minder water en vormen een rustig en geschikt leefgebied voor vissen en amfibieën. Die zones blijven afgesloten voor recreatie.

In Zichem, ter hoogte van de Hemmekes, hebben we de Demerdijk op de rechteroever over een lengte van 80 meter verlaagd. Dat maakt het mogelijk om bij hoge waterstanden – zoals in januari 2025 – overtollig Demerwater op te vangen in Kloosterbeemden. Via de Hulpe en de Leigracht stroomt dat water daarna vertraagd terug naar de Demer, waardoor piekafvoeren getemperd worden.

Om het rietmoeras alle kansen te geven, zijn we in het najaar gestart met het rooien van een deel van de populierenaanplanten.

Tot slot werken we momenteel aan de afwerking van een nieuwe dienstweg langs de zuidelijke meander. Die vormt straks een nieuwe fiets- en wandelverbinding tussen Zichem en Testelt via de linkeroever van de Demer. De verbinding langs de rechteroever is niet meer mogelijk. Later dit jaar komt er op de rechteroever in het oostelijk deel van Kloosterbeemden ook nog een gloednieuw vlonderpad.

10 historische meanders opnieuw aangesloten

In april 2025 startte aannemer Aertssen Infra met de tweede fase van het project. In deze fase verbinden we tien historische meanders opnieuw met de Demer. De werken gebeuren tussen de brug van Betekom (Begijnendijk) en meander 25, net stroomafwaarts van pilootmeander 23 die eerder al werd heraangesloten in Rotselaar.

Eerst legden we een werfweg aan op het oude tracé van de scheepstrekkersweg. Die zal later worden ingericht als dienstweg én als nieuwe fiets- en wandelverbinding tussen Betekom en Werchter. Daarna herprofileren we de bestaande meanders en graven we nieuwe verbindingen tussen de meanders. Zo kan de oevervegetatie zich opnieuw ontwikkelen. In 2026 sluiten we deze meanders opnieuw aan op de Demer.

Voorbereidingen op linkeroever, stroomafwaarts richting Werchter

Als het weer het toelaat, starten we dit najaar ook met voorbereidende werken op de linkeroever,  tussen de Soldatenbrug en Werchter. Daar zullen we twee bestaande meanders opnieuw aantakken op de Demer. Later komt er ook een dijkverlaging, zodat het gebufferde water vlot kan terugstromen naar de rivier.

Deze werken maken deel uit van het Sigmaplanproject Demervallei, dat zich uitstrekt tussen Diest en Werchter over zo’n 3.000 hectare. In totaal willen we een dertigtal historische meanders opnieuw verbinden met de Demer, zodat de rivier en haar vallei weer volop kunnen ademen.