Noordelijk deel van Cokeries-site Oostvaartdijk gesaneerd en klaar voor herontwikkeling tot duurzame, watergebonden bedrijvenzone

Tussen de Oostvaartdijk en de Eppegemsesteenweg, ter hoogte van de Verbrande Brug in Grimbergen, ligt de site van de gewezen cokes- annex gasfabriek ‘Cokeries du Brabant’. De activiteiten van de fabriek in de periode 1927-1974 vervuilden de grond en het grondwater van het terrein en de nabije omgeving. In 1976 vestigde Total zich op het noordelijke terreingedeelte voor de uitbating van een grote opslagplaats van brandstoffen (gassen en olie). Er was ook infrastructuur voor het laden en lossen van tankschepen en een laadplaats voor tankwagens voorzien.

Doorgedreven bodemsanering

In 2006 werd de Totalexploitatie stopgezet en werden de installaties afgebroken. Door lekken en morsverliezen kwamen er ter hoogte van de voormalige tankopslag en laadkaai echter minerale olie en vluchtige aromaten in de bodem en het grondwater terecht. Deze verontreiniging kwam bovenop de historische vervuiling door de cokesfabriek, met onder meer teer, cyaniden en asbest. Als eigenaar van het terrein coördineert De Vlaamse Waterweg het bodemonderzoek en de sanering op de Cokeries-site. Dit verloopt in verschillende fases. De werken op de ex-Totalsite, uitgevoerd door DEME in opdracht van Montea en Warehouses De Pauw (WDP), startten in het voorjaar van 2023 en werden afgerond in het najaar van 2024.

Pascal Maebe, werkzaam bij OVAM en onderhandelaar en voorzitter van het dossier, aangesteld door de Vlaamse Regering: “Bij OVAM vergelijken we de sanering en herontwikkeling van vervuilde sites vaak met een marathon. De voormalige cokesfabriek in Grimbergen vormt daarop geen uitzondering. De eerste bodemonderzoeken werden eind jaren 90 uitgevoerd. Door samenwerking en duidelijke afspraken tussen de terreineigenaar en OVAM hebben de vele onderzoeksinspanningen uiteindelijk geleid tot een daadwerkelijke bodemsanering. Hierdoor kan het terrein nu terug in gebruik genomen worden.”

Filip Boelaert, gedelegeerd bestuurder van De Vlaamse Waterweg nv: “Door dit terrein in concessie te geven, met het oog op een sanering en de bouw van een nieuw watergebonden bedrijventerrein, stimuleren we het transport over water. Om een ‘modal shift’ te realiseren is economische activiteit langs de waterweg noodzakelijk. Dan kan een schip van 4.500 ton de capaciteit van maar liefst 220 vrachtwagens vervoeren.”

Brownfieldconvenant

De Vlaamse Regering stimuleert de herontwikkeling van verlaten bedrijventerreinen, de zogenaamde ‘brownfields’: verwaarloosde of vervuilde sites die pas opnieuw inzetbaar zijn na structurele ingrepen. Via brownfieldconvenanten krijgen ontwikkelaars daarbij juridische en financiële steun. Voor de Cokeries-site bestaat zo’n convenant tussen De Vlaamse Waterweg, het consortium WDP-Montea (concessionaris tot 2073), VLAIO, OVAM en de gemeente Grimbergen.

“Het brownfieldconvenantenbeleid stimuleert de herontwikkeling van verwaarloosde, vervuilde of onderbenutte (bedrijven)terreinen door formele afspraken tussen private actoren, administraties op verschillende overheidsniveaus en de Vlaamse Regering. Inspraak vanuit belanghebbenden, zoals burgers, is daarbij essentieel. Zo draagt het beleid bij aan een gedragen en duurzame ruimtelijke ontwikkeling en vermijdt het de bijkomende aansnijding van open ruimte”, aldus Maebe.

Multimodale ligging

Op het zuidelijke gedeelte van de cokessite is anno 2026 Caterpillar actief. Op het terrein ernaast, langs het kanaal, is Saint-Gobain Weber Benelux gevestigd. De twee wereldwijde marktleiders vonden in Grimbergen een stevig fundament voor hun logistieke ontplooiing. Als gevolg van de actuele bedrijvigheid is een grondige sanering daar momenteel praktisch gezien niet mogelijk. De uitgevoerde controles op de verspreiding van de verontreiniging in het grondwater tonen aan dat de verontreiniging als ‘stabiel’ kan worden beschouwd. Een langlopende monitoring zal daarom voorafgaan aan een toekomstige bodemsanering.

Op het noordelijke gedeelte van de site was vroeger Total actief. De verontreinigde grond werd in deze industriële zone gezuiverd tot een wettelijk vastgelegd niveau, waardoor de risico’s zijn weggenomen in functie van het nieuw terreingebruik. De tandem WDP-Montea legt er binnenkort de eerste steen van een watergebonden distributiecentrum.

Het distributiecentrum biedt in totaal 51.507 m² verhuurbare oppervlakte, verdeeld over drie magazijnunits. De gunstige ligging langs het Zeekanaal Brussel-Schelde trekt vooral bedrijven met watergebonden transportnoden aan. Wie geïnteresseerd is om zijn logistieke activiteiten verder uit te rollen op deze site, kan contact opnemen met de concessionaris.

“De Cokeries-site ligt aan de Oostvaartdijk, aan de rechteroever van het Zeekanaal Brussel-Schelde, een uitstekende uitvalsbasis voor (watergebonden) logistieke bedrijven. De nabijheid van de containerterminal in Vilvoorde, een belangrijk logistiek knooppunt in België, versterkt deze strategische ligging”, stelt Kristof De Witte, country manager BeLux vanuit het consortium WDP-Montea.

Michiel Van Damme, projectadviseur ruimtelijke economie bij VLAIO en vertegenwoordiger Vlaamse Regering: “Het dossier ‘Cokeries Grimbergen’ is cruciaal, omdat het inspeelt op de groeiende schaarste aan ruimte voor grootschalige economische activiteiten in Vlaanderen. Door een zwaar vervuilde, voormalige industriële site van meer dan 11 hectare te saneren en herontwikkelen tot een watergebonden logistieke hub, worden nieuwe vestigingsmogelijkheden geboden op een markt waarbij de paarse ruimte sterk onder druk staat.”

Burgemeester Bart Laeremans: “Grimbergen is bijzonder blij dat deze uitgestrekte zone grondig werd gesaneerd en dat de saneringswerken uitgebreid werden gemonitord door OVAM en Zorg Vlaanderen. Het is voor de bewoners van de omliggende wijk (de Gaston Devoswijk, de Eppegemsesteenweg en de Oostvaartdijk) belangrijk om te weten dat deze bron van historische vervuiling in heel grote mate is weggewerkt, zodat er ruimte is voor propere, duurzame bedrijvigheid.”

Dirk Ponnet, Algemeen Directeur, DEME Environmental: “Voor de bodemsanering van dit terrein hebben we 140.000 ton ontgraven, waarvan 50.000 ton na controle opnieuw hergebruikt is en 90.000 ton verontreinigde grond is afgevoerd. De sanering was niet alleen omvangrijk, maar ook technisch complex. Aan de hand van het gedegen haalbaarheidsonderzoek vooraf en onze uitgebreide expertise, heeft DEME echter steeds de juiste oplossing gevonden én de werken uitgevoerd tegen een gewaarborgde kostprijs.”