De vraag naar duurzame energie groeit. Een van de oplossingen met veel potentieel is aquathermie – het gebruik van themische energie uit water. Ook onze Vlaamse waterwegen kunnen daarin een belangrijke rol spelen.

Wat is aquathermie precies, hoe werkt het, en wat doet De Vlaamse Waterweg nv ermee?
We zetten de belangrijkste vragen en antwoorden op een rij.

Wat is aquathermie?

Bij aquathermie wordt energie uit water gehaald en gebruikt om gebouwen te verwarmen of te koelen. Er bestaan drie vormen:

  • TEO – Thermische Energie uit Oppervlaktewater
    Warmte wordt onttrokken aan rivieren, kanalen of vijvers. Dit is de vorm die relevant is voor De Vlaamse Waterweg nv.
  • TED – Thermische Energie uit Drinkwater
    Hierbij wordt warmte gewonnen uit het leidingnet. Drinkwater heeft een vrij constante temperatuur, waardoor het efficiënt kan dienen als bron of opslagmedium.
  • TEA – Thermische Energie uit Afvalwater
    Ook in rioolwater zit restwarmte. Die kan via warmtewisselaars worden teruggewonnen voor verwarming van gebouwen of warmtenetten.

Hoe werkt aquathermie uit oppervlaktewater (TEO)?

Volgende uitgangspunten worden door De Vlaamse Waterweg nv gehanteerd bij het verlenen van vergunningen:

Bij TEO wordt water typisch uit een waterweg opgepompt en na filtering over een een warmtewisselaar geleid. Daar geeft het zijn warmte af en deze kan via een warmtepomp verder worden opgewaardeerd voor warmtelevering  in een gebouw. Vanuit de warmtewisselaar stroomt het afgekoelde oppervlaktewater terug naar de waterweg.

Er bestaan twee systemen:

  • Bij een open systeem wordt het water tijdelijk onttrokken en daarna weer geloosd, zoals hierboven beschreven.
  • Bij een gesloten systeem ligt de warmtewisselaar in het water zelf, zonder captatie.
Wist je dat het oppervlaktewater in de zomer tot wel 25°C kan opwarmen? Die warmte kunnen we deels opslaan om later te gebruiken.

Wat is het beleid van De Vlaamse Waterweg nv?

De Vlaamse Waterweg nv wil aquathermie uit oppervlaktewater stimuleren en tegelijk het ecologische evenwicht en de veiligheid van de waterwegen bewaren. Daarom gelden bij het verlenen van vergunningen enkele duidelijke uitgangspunten:

1. Alleen open systemen

Gesloten systemen kunnen het afvoerend vermogen en de scheepvaart hinderen, en worden daarom niet toegelaten.

2. Enkel voor verwarming

Koelingssystemen sturen warmer water terug naar de waterweg.
Die opwarming heeft ecologisch een grotere impact dan afkoeling. Zo kan er impact zijn naar zuurstofvoorziening en vissterfte. 

3. Minimumvermogen van 150 kilowatt

Om te vermijden dat vele kleine installaties de oevers of kaaimuren verzwakken, geldt een minimumvermogen van 150 kW. Dat maakt aquathermie vooral interessant voor collectieve warmte-oplossingen, zoals warmtenetten of clusters van gebouwen.

4. Beperkte ecologische impact

Er mag niet te veel warmte uit het water worden gehaald, om het leefmilieu voor planten en dieren te beschermen. De Vlaamse Waterweg nv volgt hierbij het wetenschappelijk advies van het INBO (Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek).

5. Combinatie met andere warmtebronnen

Aquathermie uit oppervlaktewater heeft de grootste meerwaarde in combinatie met TEA, TED of geothermie. Zo ontstaat een efficiënter en duurzamer energiesysteem.

6. Maximumvermogen per waterweg

Voor waterwegen met voldoende debiet wordt het toegelaten vermogen bepaald op basis van het Pegase Q-10-debiet:

  • vermenigvuldigd met 312 voor ecologisch kwetsbare waterlopen;
  • of met 625 voor andere waterwegen.

Deze indicatieve vuistregels worden locatie-specifiek beoordeeld, in afwachting van meer gedetailleerde thermische potentieelberekeningen.

Wist je dat ook bij duurzame technieken zoals aquathermie de waterkwaliteit en het leven in de rivier onze eerste prioriteit blijven?

Hoe vraag ik een vergunning aan?

Voor een aquathermieproject zijn meestal meerdere vergunningen nodig:

  • een captatievergunning om water te onttrekken,
  • een domeinvergunning voor gebruik van het publiek domein,
  • en een omgevingsvergunning.

Elke aanvraag wordt zorgvuldig beoordeeld op haar impact op waterbeheer, ecologie en omgeving. Met duidelijke regels en aandacht voor het milieu wil De Vlaamse Waterweg nv aquathermie uit oppervlaktewater verder mogelijk maken als onderdeel van een duurzame warmtetoekomst voor Vlaanderen.

Watercaptatie voor aquathermie is onderhevig aan tarifering. Omdat aquathermie-installaties die water capteren dit in principe volledig teruglozen op hetzelfde waterlichaam, zullen zij een korting van 50% genieten op de tarieven, zie https://www.vlaamsewaterweg.be/nl/watercaptaties-0

Vragen? Mail naar aquathermie@vlaamsewaterweg.be
Een vergunning aanvragen? Gebruik het e-loket voor watercaptatie.